معاملات اسپات و فیوچرز: از کدام شروع کنیم؟

نیما و مهسا، دو معامله‌گرِ فرضی، هر کدام ۲۰۰ دلار دارند و هر دو به یک نمودار نگاه می‌کنند. نیما ارز را می‌خرد و در کیف پولش نگه می‌دارد. مهسا همان مبلغ را به بخشِ دیگری از صرافی می‌برد، اهرم (Leverage) می‌گذارد و پوزیشن (Position) باز می‌کند. نمودار یکی است، قاعده‌های بازی نه. معاملات اسپات و فیوچرز (Futures) از همین‌جا جدا می‌شوند، و انتخاب میانشان بیشتر به تجربه و تحملِ ریسک برمی‌گردد تا به سلیقه.

معاملات اسپات و فیوچرز در یک نگاه

• اسپات (Spot): دارایی را می‌خری، نگه می‌داری و بعد می‌فروشی. اهرمی در کار نیست و کسی حسابت را به‌زور نمی‌بندد.
• فیوچرز: روی حرکتِ قیمت قرارداد می‌بندی، با اهرم و در هر دو جهت. بازاری حرفه‌ای‌تر است که اشتباهِ کوچک را هم بزرگ می‌کند.

دو کیف پول، دو دنیای جدا

موجودیِ اسپات و موجودیِ فیوچرز یک‌جا نیستند؛ پول را باید خودت از اولی به دومی ببری.

تفاوت اسپات و فیوچرز اول از همه در کیف پول دیده می‌شود. در بخشِ اسپات هرچه می‌خری همان‌جا می‌نشیند: دارایی‌ای که مالکش هستی و تا هر وقت بخواهی می‌ماند. فیوچرز اما حساب و کیف پولِ جدا دارد. تا بخشی از موجودی را به آن‌جا نبری، پوزیشنی باز نمی‌شود.

انتقال ساده است. گزینهٔ انتقال را می‌زنی، مبدأ را اسپات و مقصد را فیوچرز می‌گذاری، مقدار را می‌نویسی و تأیید می‌کنی، و کار در چند لحظه تمام می‌شود. لازم هم نیست همهٔ پول را ببری.

مثالِ فرضی برای آموزش: ۲۰۰ دلار در اسپات داری و فقط ۱۰۰ دلارش را به فیوچرز منتقل می‌کنی. آن ۱۰۰ دلار حالا در دسترسِ پوزیشن‌هاست و ۱۰۰ دلارِ دیگر همان‌جا در اسپات دست‌نخورده می‌ماند.

این جدایی کارِ یک دیوار را می‌کند. هرچه در فیوچرز اشتباه شود فقط پولی را می‌گیرد که خودت به آن‌جا فرستاده‌ای؛ پس بهتر است اولین انتقالت کوچک باشد.

فقط خرید، یا هر دو جهت؟

اسپات یعنی خرید و فروش. ارزی را می‌خری؛ اگر قیمتش بالاتر رفت می‌فروشی و سود می‌کنی. اگر پایین آمد، ارزشِ دارایی‌ات کم می‌شود و دو راه داری: صبر کنی یا با زیان بفروشی. ریزشِ بازار در اسپات فرصتی برای سود نمی‌سازد؛ فقط می‌توانی نخری.

فیوچرز دوطرفه است. تحلیلت اگر می‌گوید قیمت بالا می‌رود، لانگ (Long) باز می‌کنی؛ اگر می‌گوید پایین می‌آید، شورت (Short). لازم نیست دارایی را داشته باشی، چون روی نوسانِ آن قرارداد می‌بندی. این دوطرفه‌بودن هم فرصت است و هم دردسر: دو جهت یعنی دو راه برای اشتباه‌کردن.

اهرم: ابزاری که فقط یک طرف دارد

اسپات اهرم ندارد. ۱۰۰ دلار داری، ۱۰۰ دلار دارایی می‌خری و حساب همین‌جا تمام است.

معاملات اهرمی در فیوچرز انجام می‌شود، و پیش از هر پوزیشن باید اهرم را هم انتخاب کنی. در آموزش‌های مقدماتی معمولاً عددهایی مثل ۵، ۱۰، ۱۵ و نهایتاً ۲۰ دیده می‌شود. رابطه‌اش ساده است: اهرم ضربدر مارجین (Margin) می‌شود حجمِ پوزیشن. مارجین را مثل ودیعه تصور کن، پولی که به‌خاطرِ نگه‌داشتنِ قرارداد کنار می‌گذاری. اهرم را بالا ببری، برای همان حجم ودیعهٔ کمتری لازم است؛ پایین بیاوری، ودیعهٔ بیشتری.

اهرم به‌تنهایی ریسک را تعیین نمی‌کند. وقتی حجم را از روی ریسک (۱ تا ۲ درصد سرمایه) و فاصلهٔ حد ضرر (Stop Loss) حساب کنی، اهرم ۱۰ و اهرم ۲۰ زیانِ دلاریِ یکسانی دارند و فقط مارجینِ درگیر فرق می‌کند. اما اهرم سود و زیان را هر دو بزرگ‌تر می‌کند. اگر حجم را بی‌حساب بزرگ بگیری، همین بزرگ‌نمایی علیه‌ات کار می‌کند. محاسبهٔ حجم پایهٔ مدیریت سرمایه (Money Management) است و در مقالهٔ مدیریت سرمایه در ترید قدم‌به‌قدم آمده است.

بدترین روزِ هر کدام چه شکلی است؟

فرض کن بازار یک‌دفعه برمی‌گردد. نیما نمودار را باز می‌کند و می‌بیند ارزشِ داراییِ کیف پولش کم شده است؛ ناراحت‌کننده است، ولی می‌تواند بنشیند و فکر کند. مهسا اگر حد ضرر نگذاشته باشد و اهرمش بالا بوده، ممکن است پیش از آن‌که چایش دم بکشد پوزیشنش بسته شده باشد. فاصلهٔ این دو صحنه، فاصلهٔ دو بازار است.

اسپات حسابت را به‌زور نمی‌بندد: تا نفروخته‌ای، زیان فقط روی کاغذ است. این به معنیِ برگشتنِ بازار نیست؛ فقط یعنی تصمیمِ فروش دستِ خودت می‌ماند.

در فیوچرز ماجرا فرق دارد. اگر بازار آن‌قدر برخلافِ معامله برود که مارجین تمام شود، صرافی پوزیشن را می‌بندد. اسمِ این بسته‌شدنِ اجباری لیکویید (Liquidation) است؛ درباره‌اش و راهِ برگشت از آن، مقالهٔ لیکویید شدن حساب را بخوان. اهرم هرچه بالاتر باشد، قیمتِ لیکویید به نقطهٔ ورود نزدیک‌تر است. بعد از انتخابِ اهرم یک بار چک کن قیمتِ لیکویید از حد ضرر دورتر باشد؛ وگرنه پیش از آن‌که حد ضررت فرصتِ کار پیدا کند، معامله بسته شده است.

مارجین دو حالت دارد: کراس (Cross) و ایزوله (Isolated). در کراس کلِ موجودیِ فیوچرز پشتوانهٔ معامله است؛ در ایزوله فقط مارجینی که به همان پوزیشن اختصاص داده‌ای. در پوزیشن‌های تکی، آموزش‌ها ایزوله را پیشنهاد می‌کنند، چون بدترین حالت را به همان مارجین محدود می‌کند.

مارکت و لیمیت؛ سفارش هم پوزیشن نیست

هر دو بازار دو راه برای ورود دارند.

مارکت اردر (Market Order) یعنی همین حالا، به بهترین نرخی که در دفتر سفارش‌ها هست. این دفتر فهرستِ خریدها و فروش‌هایی است که آدم‌های دیگر گذاشته‌اند و تو از همان‌ها می‌خری؛ اجرا فوری است، ولی در برابرش کارمزدی کمی بیشتر می‌دهی.

لیمیت اردر (Limit Order) یعنی قیمت را خودت می‌گویی و سفارش منتظر می‌ماند. کارمزد کمتر است، اما اگر قیمت هرگز به عددت نرسد معامله‌ای هم در کار نیست. در مبلغ‌های کوچک گاهی مارکت عاقلانه‌تر است: ممکن است برای صرفه‌جویی در کارمزدی ناچیز، کلِ معامله را از دست بدهی. اما در مبلغ‌های بزرگ یا خریدی که قصدِ نگه‌داشتنش را داری و یک ساعت دیرتر شدنش فرقی نمی‌کند، لیمیت می‌ارزد.

فیوچرز یک تمایزِ اضافه دارد. لیمیتی که گذاشته‌ای و بازار هنوز به عددش نرسیده «سفارش» است و در زبانهٔ سفارش‌ها می‌ماند. به‌محضِ رسیدن، اجرا می‌شود، «پوزیشن» می‌شود و به زبانهٔ پوزیشن‌ها می‌رود. اگر ندانی کجا را نگاه کنی، یا فکر می‌کنی معامله نشده یا تصور می‌کنی پوزیشنی باز داری که فقط یک سفارشِ منتظر است.

حد سود و حد ضرر در هر بازار

در اسپات، بعضی صرافی‌ها فقط خرید و فروش می‌دهند و بعضی ابزارِ کامل. وقتی ابزارِ کامل هست، همان لحظهٔ ثبتِ سفارش می‌توانی حد سود (Take Profit) و حد ضرر بگذاری، به‌شکلِ درصد یا عددِ قیمت. تریلینگ استاپ (Trailing Stop) هم گاهی هست. گزینهٔ «معتبر تا لغو» سفارش را تا وقتی خودت پسش نگرفته‌ای نگه می‌دارد. اگر خریدت را بدونِ این‌ها انجام داده‌ای، راهِ دستی هم هست: یک لیمیت اردرِ فروش در قیمتِ هدف، همان نقشِ حد سود را بازی می‌کند. با این همه، درست‌ترین کار گذاشتنِ هر دو همان لحظهٔ باز کردنِ معامله است؛ بعداً هم می‌شود لغو یا ویرایششان کرد.

یک ریزه‌کاری هم هست. وقتی می‌خواهی کلِ دارایی‌ات را بفروشی، کارمزدِ خرید از مقدارت کم شده است. عددِ دقیقِ موجودی را بنویس، نه مقداری که خریده بودی، وگرنه سفارش پذیرفته نمی‌شود.

در فیوچرز هم حد سود و حد ضرر را هم‌زمان با پوزیشن ثبت می‌کنی، ولی کار آن‌جا تمام نمی‌شود. بعد از ثبت به زبانهٔ پوزیشن‌ها برو و ببین واقعاً نشسته‌اند یا نه. قطعیِ اینترنت یا یک ضربهٔ اشتباه کافی است تا پوزیشنی بدونِ حد ضرر بماند و تو فکر کنی محافظت شده‌ای.

ترتیبِ کار در فیوچرز، از بالا به پایین

اسپات سه چیز می‌پرسد: چه ارزی، چه مقدار، چه قیمتی. فرمِ فیوچرز بلندتر است و ترتیبش مهم. از بالای صفحه شروع کن و پایین بیا، تا نشود اول دکمهٔ خرید را بزنی و بعد یادت بیاید اهرم را عوض نکرده‌ای:

1. ارز را انتخاب کن.
2. حالتِ مارجین را ایزوله بگذار.
3. اهرم را تعیین کن.
4. نوعِ سفارش را مشخص کن: مارکت یا لیمیت، و اگر لیمیت است قیمت را بنویس.
5. مقدار را وارد کن.
6. حد سود و حد ضرر را بگذار و تأیید کن.
7. بعد از ثبت، زبانهٔ پوزیشن‌ها را ببین.

از کدام شروع کنیم؟

اگر می‌پرسی ترید اسپات را اول شروع کنی یا ترید فیوچرز را، پاسخِ آموزش‌ها یکی است: اسپات. بازارش نرم‌تر و روان‌تر است و بی‌آن‌که اهرم هر لغزش را بزرگ کند، با دفتر سفارش‌ها و انواعِ سفارش آشنا می‌شوی. فیوچرز بازاری حرفه‌ای‌تر است و اهرمش هم سود و هم زیان را بزرگ می‌کند.

وقتی به فیوچرز رسیدی هم با حجمِ کم و حسابِ کوچک شروع کن. یکی دو پوزیشن که باز کنی دستت راه می‌افتد. آزمون‌وخطا را با پولِ کوچک بده تا وقتی سرمایهٔ بزرگ‌تری آوردی، اشتباه‌های اول را پشت سر گذاشته باشی. و ریسکِ هر معامله را در هر دو بازار یکسان ببین: ۱ تا ۲ درصدِ سرمایه.

آموزش کم نیست، از هر زبانی که بشنوی؛ چیزی که کم است کسی است که واقعاً خودش دست به کار شود. کنجکاو باش، بپرس و هر چیزی را که می‌خوانی با یکی دو معاملهٔ کوچک امتحان کن.

کدام برای چه کسی؟

برگردیم سراغ نیما و مهسا.

نیما به اسپات می‌خورد اگر تازه شروع کرده، اگر می‌خواهد فرمِ سفارش و دفترِ سفارش‌ها را بی‌فشار یاد بگیرد، یا اگر نمی‌خواهد نگرانِ بسته‌شدنِ ناگهانیِ حسابش باشد. مهسا به فیوچرز می‌خورد اگر اسپات را می‌شناسد، حجمش را از روی ریسک حساب می‌کند، هر بار حد ضرر می‌گذارد و می‌داند قیمتِ لیکویید را کجا چک کند.

اگر هنوز نمی‌دانی کدام‌شان هستی، احتمالاً نیما هستی و اشکالی ندارد. اسپاتِ کم‌حجم جای بدی برای تمرین نیست؛ فیوچرز هم جایی نیست که اگر امروز واردش نشوی فردا از دست برود.

هر کدام را که انتخاب کنی، پیش از اولین پوزیشن قاعدهٔ ورود و خروجت را بنویس. نمونهٔ قاعده‌های نوشته‌شده، از شرطِ ورود تا حد ضرر و حد سود، در درس‌های استراتژی هست.

ویدیوهای مرتبط

مدیریت ریسک و سرمایه در ترید به روش ساده

پرسش‌های متداول

تفاوت اصلی اسپات و فیوچرز چیست؟

در اسپات خودِ دارایی را می‌خری و مالکش می‌شوی؛ در فیوچرز روی تغییرِ قیمتِ آن قرارداد می‌بندی، با اهرم و در هر دو جهت. نتیجه این است که فیوچرز ابزارهای بیشتری دارد و در عوض خطرِ بسته‌شدنِ اجباریِ پوزیشن هم دارد.

اول اسپات یاد بگیرم یا فیوچرز؟

آموزش‌ها اول اسپات را پیشنهاد می‌کنند. بازارش روان‌تر است و بی‌فشارِ اهرم می‌شود با سفارش‌ها و حد سود و ضرر کار کرد. فیوچرز را بعد و با حجمِ کم شروع کن.

در اسپات هم لیکویید می‌شوم؟

نه. در اسپات اهرم نیست و صرافی حسابت را به‌زور نمی‌بندد. ارزشِ دارایی‌ات ممکن است کم شود، اما تا نفروخته‌ای مقدارش همان است که بود.

حالتِ ایزوله بهتر است یا کراس؟

بسته به روش فرق می‌کند، ولی برای پوزیشن‌های تکی ایزوله پیشنهاد می‌شود، چون بدترین حالت را به مارجینِ همان پوزیشن محدود می‌کند.

آیا اهرمِ بالاتر یعنی زیانِ بیشتر؟

اگر حجم از روی ریسک (۱ تا ۲ درصد سرمایه) و فاصلهٔ حد ضرر حساب شده باشد، نه؛ اهرم فقط مارجینِ لازم را عوض می‌کند. خطرش این است که قیمتِ لیکویید را به نقطهٔ ورود نزدیک می‌کند و بزرگ‌گرفتنِ حجم را وسوسه‌انگیزتر می‌کند.